Gazı ve Taşı Olan Çakmak Neden Yanmaz? Çakmak Macerası
Çakmaklarla Tanışma: Her Şeyin Başlangıcı
İzmir’de, sıcak bir akşam, arkadaşlarla dışarıda oturuyoruz. Sigara içen arkadaşım çakmağını arıyor, yok! Herkes bakıyor, kimse bulamıyor. Biri bana bakıp, “Senin çakmak var mı?” diye soruyor. Ne yazık ki, benim çakmağım da kaybolmuş. Ama ne yapayım, kaybolmuş çakmakların yeri belli: Çantada, cebin içinde, ya da başka birinin cebinde. O sırada arkadaşım şikayet etmeye başlıyor: “Ya, bu çakmaklar hep yanmıyor!” İşte, o anda kafamda bir ışık yanıyor: “Evet, gazı ve taşı olan çakmak neden yanmaz?”
Şimdi, bu çok basit bir soru gibi gelebilir, ama aslında bir yığın felsefi anlam taşıyor. Hadi, gelin bu çakmak meselesine biraz derinlemesine bakalım.
Gaz ve Taş İkilisi: Aynı Çatı Altında Neden Çatışıyorlar?
Hadi gelin, önce gaz ve taşı olan çakmağın doğasına bakalım. Her çakmak bir tür küçük patlama makinesidir. Yani aslında içindeki gaz ve taş arasındaki etkileşim doğru bir şekilde gerçekleşmezse, çakmak yanmaz. Ne yazık ki, her şeyin bir dengesi var ve bir çakmakta bu dengeyi bulmak o kadar kolay değil.
Bir gün yine arkadaşlarla parktayız, sigara içmeye çalışan bir arkadaşım gazı ve taşı olan çakmağını çıkarıyor. İki, üç, dört kez çekiyor ama çakmak yanmıyor. Tabi, o da “Yine mi?” diye bağırıyor. O an, içimdeki eski felsefeci ortaya çıkıyor (kendi kendime bir kafaya girecek kadar fazla düşünen biriyim, kabul ediyorum) ve “Ya, neden yanmıyor ki?” diye düşünüyorum.
Bir çakmağın gazı, “hadi bakalım, ben şimdi yanacağım!” diye bir potansiyel taşırken, taşın o gazı ateşe dönüştürebilmesi için doğru zamanlamaya ihtiyacı var. Ama ne oluyor? Taş ya çok eski olmuş, ya da gazın seviyesi azalmış. Yani, aslında çakmak içinde bir şeyler yanlış gidiyor. O anki gerginlikle, arkadaşım bana bakıp “Ya, ne olur şunu yak!” diyor. Ama ben sadece gülümsüyorum ve diyorum ki, “Bu çakmak bir felsefi sorun, yakmak için doğru ruh hâline geçmek lazım.”
Gazın Azlığı: Ruhsuz Çakmaklar
Düşünsenize, çakmak gazının bittiği bir anı. O gazı sıkıştırıp, metal bir kutuya yerleştiriyorsunuz ama bir noktadan sonra, o gaz ne işe yarar ki? Eğer gaz yeterince değilse, o taşla birleşmesi anlamlı olur mu? Hayır! Taş, gazı ateşe dönüştürmek için elinden geleni yapacak ama gaz azaldıkça taş ne yapsın? Ne yaparsa yapsın, çakmak sadece soğuk bir metal parçası haline gelir.
Bu durumu bir gün kafede yaşadım. Sigara içen bir arkadaşım “Çakmağım yok, var mı sende?” dedi. Verdim çakmağımı. Birkaç kez çektikten sonra çakmak yine yanmadı. Bu sefer ben bir hışımla, “Yani bu çakmak bana ihanet etti, sanırım gazı bitti,” dedim. Gülüştük, ama birden içimde bir soru oluştu: “Peki, gerçekten çakmak hep mi ihanet eder? Yoksa ben mi doğru şekilde kullanmıyorum?” Gaz bittiğinde, bu çakmağın ne kadar yaşadığını düşünün. Hadi bakalım, ne kadar güvenebilirsin?
Taşın Durumu: Eski Ama Gururlu
Şimdi taşın durumuna gelirsek, olay biraz daha karmaşık. Bir çakmağın taşı o kadar kolay bozulabilir ki! Ne yazık ki, bir süre sonra taş aşındıkça, o çakmak aslında sadece bir obje haline gelir. Ama taş ne kadar eski olursa, o kadar zor yakar. O taşla ne kadar uğraşırsanız uğraşın, bazen bir türlü ateş alamazsınız. Çünkü taşın üzerindeki o küçük kıvılcım yaratma etkisi kaybolmuştur. O taşın tarihi geçmiş olabilir.
Bu konuda, geçenlerde eski bir çakmağı buldum. İnanın, o kadar çok denedim ama bir türlü çalışmadı. Sonra düşündüm: “Ya, bu taş da hayatını biraz abarttı, artık rahat bırakalım, yakacak gücü yok” dedim kendi kendime. Gerçekten de bazen taşlar da yaşlanıyor ve yavaşça işlevini kaybediyor. O taş olmasa, gaz da işe yaramaz. O yüzden, bu işin sırrı aslında taşla gaz arasındaki uyumda gizli.
Sonuç: Çakmaklar Hâlâ Sürpriz
Sonuç olarak, gazı ve taşı olan çakmak neden yanmaz? Çünkü bir çakmak, bir yandan her şeyi mümkün kılmaya çalışan bir sistem gibi; gaz ve taş arasında yaşanan dans, bir türlü doğru uyumu yakalayamazsa, ne yazık ki işler yolunda gitmez. Ama aslında, çakmakların işlevi de, hayatın kendisi gibi. Tam doğru anda, doğru kombinasyonla yanar. Gerisi sadece denemekten ibaret.
O yüzden bir gün çakmağınızın yanmaması sizi üzmesin. Bunu bir işaret olarak görün. Belki de hayat da tıpkı bir çakmak gibi, doğru gaz ve taş uyumunu bulamadığında bir süre çalışmıyor. Ama ne yapalım, biz de bir süre sonra hayatı doğru şekilde yakalamayı öğreniyoruz, değil mi?
O zaman bir çakmak alıp birkaç kez yakmaya çalışın. Belki de size hayat hakkında bir şeyler anlatıyordur. Kim bilir?